3 januari 2017

Anaalklieren kat

Algemeen
anaalklieren-geurkliertjesDe anaalklieren zijn twee kleine geurkliertjes die in de sluitspier van de anus ingebed liggen. Het zijn kleine zakjes van ongeveer één centimeter doorsnede, die via een afvoerkanaaltje, een opening hebben naar de anus (op 10 uur en op 2 uur, dus schuin erboven). Bij de voorouders van onze kat gaven ze de ontlasting een speciaal geurtje. Hiermee werd het territorium afgebakend. Dit materiaal is normaal gesproken een dunne, bruin tot bruingele, stinkende vloeistof. Bij gezonde dieren worden de anaalzakjes regelmatig geleegd door de passage van ontlasting. Dit wordt mechanische lediging genoemd.
Bij onze huiskat is de geurfunctie grotendeels verloren gegaan. De kliertjes zijn er nog wel en kunnen voor veel overlast zorgen door overvuld en/of ontstoken te raken.
De oorzaak van de overvulling komt meestal door:

  • dunne ontlasting, diarree
  • (tijdelijke) afsluiting van de “uitgang” door een prop, die dikker is dan normaal
  • een abnormale stand (bijvoorbeeld door overgewicht) of doorsnede van de “uitgang”
  • irritatie van het gebied rond de anus door ontsteking en daardoor zwelling van het slijmvlies van de anaalzakjes is de meest voorkomende oorzaak

Ook kan je kat bij extreme angst, opwinding of stress de anaalklieren leegdrukken. Deze manier werkt als afschrikmiddel door de typische penetrante doordringende anaalklier-geur.

Klachten
Als de kliertjes overvuld of ontstoken zijn, gaat je kat in de omgeving (rond de staart) zitten likken en bijten, soms tot bloedens toe. Deze irritatie kan zich uitbreiden over het hele lichaam.

Ook het zogenaamde “sleetje rijden” is een poging om van de irritatie en jeuk af te komen. Je dier schuift hierbij met z’n achterste over de grond, vaak met de achterpoten omhoog. Dit gedrag komt meestal bij de hond voor en soms ook bij een kat.
Een ander probleem is het anaalklierabces (steenpuist). Hierbij is een ontsteking ontstaan in één  of beide anaalklieren en is het kliertje gevuld met pus. De klier is dan verstopt en kan zich niet op de normale manier ledigen en de pus wil zich een weg naar buiten banen. Als het abces nog niet is doorgebroken, is naast de anus een zeer pijnlijke zwelling zichtbaar. Als het wel doorgebroken is dan zit er naast de anus een klein gaatje (fistelopening) waar bloed en pus uitkomt.
Bij een dergelijke klacht is een bezoek aan uw dierenarts aan te raden.
De dierenarts zal eerst kijken of er misschien nog andere oorzaken zijn voor de klachten (lintwormen, vlooien).

Behandeling
Het leegdrukken van de anaalklier vindt uitwendig plaats. De behandeling is voor de kat onaangenaam, maar alleen bij een ontsteking echt pijnlijk. Het stinkt wel!
In de meeste gevallen is het voldoende dat de dierenarts de kliertjes leegdrukt, maar in enkele gevallen is verdere behandeling noodzakelijk. Wanneer de anaalklieren ontstoken zijn zal de dierenarts een medicijnenkuur voorschrijven om de jeuk en irritatie de kop in te drukken.
Anaalklierabcessen worden geopend en uitgespoeld, dit is zo pijnlijk dat de kat een roesje krijgt. Ook hier is nabehandeling met medicijnen nodig om de ontsteking weg te krijgen.
Bij sommige dieren helpt het leegdrukken van de kliertjes maar heel kort. Na enkele weken zijn ze weer vol en beginnen de problemen opnieuw. Als de klachten blijven terugkeren, is een operatie noodzakelijk om de anaalzakjes in het geheel verwijderen.

Operatie
Onder verdoving worden de haren om de anus weggeschoren en de anaalklieren leeggedrukt. Een klein sneetje naast de anus is genoeg om de anaalklier uit de sluitspier te pellen en verwijderen. Hierna  vindt het hechten van de wond plaats. Voor de andere klier geldt dezelfde procedure.
De sluitspier mag niet beschadigen, omdat dit zou kunnen leiden tot incontinentie – het niet meer op kunnen houden van ontlasting. Dit risico bestaat bij een anaalklierabces. Een snelle behandeling van het abces is dus nodig om beschadiging van de sluitspier te voorkomen.