16 november 2015

Anaalklieren

anaalklierenDe anaalklieren zijn twee kleine geurkliertjes die in de sluitspier van de anus ingebed liggen. Het zijn kleine zakjes van ongeveer één centimeter doorsnede, die via een afvoerkanaaltje, een opening hebben naar de anus (op 10 uur en op 2 uur, dus schuin erboven). Bij de voorouders van onze kat gaven ze de ontlasting een speciaal geurtje. Hiermee bakenden ze het territorium af. Dit materiaal is normaal gesproken een dunne, bruin tot bruingele, stinkende vloeistof.
Bij gezonde dieren zorgt de passage van ontlasting voor het regelmatig legen  van de anaalzakjes. Dit heet mechanische lediging.

Bij onze huiskat is de geurfunctie grotendeels verloren gegaan. De kliertjes zijn er nog wel en kunnen voor veel overlast zorgen door overvuld en/of ontstoken te raken.
De oorzaak van de overvulling kan zijn:

  • dunne ontlasting, diarree
  • (tijdelijke) afsluiting van de “uitgang” door een prop, die dikker is dan normaal
  • een abnormale stand (bijvoorbeeld door overgewicht) of doorsnede van de “uitgang”
  • irritatie van het gebied rond de anus door ontsteking en daardoor zwelling van het slijmvlies van de anaalzakjes is de meest voorkomende oorzaak

Ook kan je kat bij extreme angst, opwinding of stress de anaalklieren leegdrukken. Dit schrikt de omgeving af door de typische penetrante doordringende anaalklier-geur. Hierdoor kan de stress van je kat weer verminderen.

Klachten
Als de kliertjes overvuld of ontstoken zijn, gaat je kat in de omgeving (rond de staart) zitten likken en bijten, soms tot bloedens toe. Deze irritatie kan zich uitbreiden over het hele lichaam.
Ook het zogenaamde “sleetje rijden” is een poging om van de irritatie en jeuk af te komen. Je kat schuift hierbij met z’n achterste over de grond, vaak met de achterpoten omhoog.

Een ander probleem is het anaalklierabces (steenpuist). Hierbij is een ontsteking ontstaan in de anaalklier en is het kliertje gevuld met pus. De klier is dan verstopt en kan zich niet op de normale manier ledigen en de pus wil zich wel een weg naar buiten banen. Als het abces nog niet is doorgebroken, is naast de anus een zeer pijnlijke zwelling zichtbaar. Als het wel doorgebroken is, zit er naast de anus een klein gaatje (fistelopening) waar bloed en pus uitkomt.
Breng bij een dergelijke klacht een bezoek aan de  dierenarts.
De dierenarts zal eerst kijken of er misschien nog andere oorzaken zijn voor de klachten (lintwormen, vlooien).

Behandeling
Het leegdrukken van de anaalklier gebeurt uitwendig. De behandeling is voor de kat onaangenaam, maar alleen bij een ontsteking echt pijnlijk. Het stinkt wel!
Anaallklier leegdrukkenIn de meeste gevallen is het voldoende dat de dierenarts de kliertjes leegdrukt, maar in enkele gevallen is verdere behandeling noodzakelijk. Wanneer de anaalklieren ontstoken zijn zal de dierenarts een medicijnenkuur voorschrijven om de jeuk en irritatie de kop in te drukken.
Anaalklierabcessen worden geopend en uitgespoeld, dit is zo pijnlijk dat de kat een roesje krijgt. De kat krijgt medicijnen om de ontsteking te stoppen.
Bij sommige dieren helpt het leegdrukken van de kliertjes maar heel kort. Na enkele weken zijn ze weer vol en beginnen de problemen opnieuw. Als de klachten blijven terugkeren, is een operatie noodzakelijk om de anaalzakjes geheel te verwijderen.

Operatie
De kat wordt verdoofd, de haren om de anus weggeschoren en de anaalklieren leeggedrukt. Naast de anus komt een klein sneetje en de anaalklier wordt uit de sluitspier gepeld en verwijderd. Na het hechten is de andere klier aan de beurt.
De sluitspier mag niet beschadigen, omdat dit zou kunnen leiden tot incontinentie – het niet meer op kunnen houden van ontlasting. Dit risico bestaat bij een anaalklierabces. Het is dus belangrijk om dit door een snelle behandeling van het abces te voorkomen.